جلسه دهم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على أشرف الأنبياء والمرسلين، حبیب قلوب الصادقین، ابی‌القاسم محمد. اللهم صلّ على محمد وآل محمد وعلى أهل بیته الطیبین الطاهرین، واللعن الدائم على أعدائهم أجمعین.

نبوت عامه در خطبه اول نهج‌البلاغه

در جلسه دهم، خطبه اول نهج‌البلاغه را می‌خوانیم:

وَاصْطَفَى سُبْحَانَهُ مِنْ وَلَدِهِ أَنْبِيَاءَ، أَخَذَ عَلَى الْوَحْيِ مِيثَاقَهُمْ، وَعَلَى تَبْلِيغِ الرِّسَالَةِ أَمَانَتَهُمْ، لَمَّا بَدَّلَ أَكْثَرُ خَلْقِهِ عَهْدَ اللَّهِ إِلَيْهِمْ، فَجَهِلُوا حَقَّهُ، وَاتَّخَذُوا الْأَنْدَادَ مَعَهُ، وَاجْتَالَتْهُمُ الشَّيَاطِينُ عَنْ مَعْرِفَتِهِ، وَاقْتَطَعَتْهُمْ عَنْ عِبَادَتِهِ، فَبَعَثَ فِيهِمْ رُسُلَهُ، وَوَاتَرَ إِلَيْهِمْ أَنْبِيَاءَهُ، لِيَسْتَأْدُوهُمْ مِيثَاقَ فِطْرَتِهِ، وَيُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ، وَيَحْتَجُّوا عَلَيْهِمْ بِالتَّبْلِيغِ.

پس از هبوط حضرت آدم (ع) به زمین و توبه ایشان و پذیرفته شدن توبه‌اش، خداوند متعال از نسل حضرت آدم (ع) پیامبرانی را برگزید. همه انبیا از نسل حضرت آدم (ع) هستند و تکثیر نسل انسان نیز از حضرت آدم (ع) آغاز شده است.

طبق آیه اول سوره نساء:

﴿ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً ﴾

ای مردم، از مخالفت با پروردگارتان بپرهیزید؛ همان خدایی که شما را از یک نفس آفرید و همسرش را نیز از او آفرید و از آن دو، مردان و زنان بسیاری پدید آورد.

همه انسان‌های موجود از نسل حضرت آدم (ع) و همسر ایشان هستند. «وَبَثَّ مِنْهُمَا» یعنی از آدم و همسرش، همه انسان‌ها، مردان و زنان، پدید آمده‌اند.

این نظریه، نظریه صحیح درباره پیدایش انسان است؛ برخلاف برخی نظریه‌ها که گفته‌اند فرزندان حضرت آدم، مانند قابیل و هابیل، با غیر انسان ازدواج کرده‌اند؛ مثلاً با جن یا با انسان‌هایی از نسل‌های پیشین. طبق برخی روایات، این نسل موجود انسان، نسل هشتم است و پیش از این نسل، انسان‌های دیگری با شکل‌های دیگری وجود داشته‌اند که بحث آن در جای خود مطرح می‌شود. اما همه انسان‌های موجود از نسل حضرت آدم (ع) و همسر او هستند.

مرحوم علامه طباطبایی می‌فرماید معنا ندارد بگوییم یکی از فرزندان حضرت آدم برای خود همسری از جایی دیگر آورده است؛ زیرا طبق آیه، همه نسل موجود انسان، چه مرد و چه زن، از نسل آدم و حوا هستند. اگر در آن زمان فرزندان حضرت آدم با خواهران خود ازدواج کرده باشند، این کار حرام نبوده است. حکم حرمت و حلال را خداوند تعیین می‌کند و این قوانین ممکن است در دوره‌های مختلف متفاوت باشد. بنابراین چنین نبوده است که نسل دیگری آمده باشد و با فرزندان حضرت آدم ازدواج کرده باشد.

معنای نبوت عامه

امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمایند: «وَاصْطَفَى». یعنی خدای متعال از فرزندان حضرت آدم، پیامبرانی را برگزید.

بحث امشب درباره نبوت عامه است. نبوت عامه و نبوت خاصه دو موضوع مهم در مباحث اعتقادی هستند. امیرالمؤمنین (ع) در ضمن چند جمله از این خطبه به بحث نبوت عامه اشاره می‌فرمایند.

خداوند متعال، همان‌گونه که انسان را آفریده، برای او دو نوع هدایت قرار داده است: هدایت تکوینی و هدایت تشریعی. انسان اراده دارد و می‌تواند از مسیر درست تخلف کند؛ می‌تواند کار خیر یا کار شر انجام دهد. اگر انسان مجبور بود، مانند حیوان، تنها از روی اجبار عمل می‌کرد؛ اما چون اراده دارد، باید برای او راهنما و معیار نیز وجود داشته باشد.

برای هدایت تشریعی، انسان به راهنما نیاز دارد. انبیا راهنمایانی هستند که از جانب خداوند متعال می‌آیند تا مسیر صحیح، قوانین الهی و راه درست را به انسان نشان دهند. این بحث، بحث نبوت عامه است.

از نظر اعتقادی، این مسئله بر اساس قاعده لطف مطرح می‌شود. طبق قاعده لطف، خداوند متعال که لطیف و مهربان است، به سبب مهربانی و عنایتش به بندگان، مسیر صحیح را در برابر آنان قرار می‌دهد.

حضرت موسی بن جعفر، امام کاظم (ع)، می‌فرمایند خداوند متعال برای انسان‌ها دو حجت قرار داده است؛ حجت ظاهری و حجت باطنی. خداوند در روز قیامت با این دو حجت بر انسان احتجاج می‌کند.

حجت ظاهری، پیامبران هستند. آنان فرستادگان خدا و حجت‌های الهی‌اند. حجت باطنی نیز عقل است. خداوند در روز قیامت می‌فرماید: من هم به تو عقل دادم و هم پیامبران را فرستادم. با عقل می‌توانستی خیر را از شر و خوب را از بد تشخیص دهی و پیامبران نیز همان مسیر را به تو نشان دادند. پس چرا از این حجت‌ها پیروی نکردی؟

بحث ما در اینجا درباره حجت ظاهری، یعنی انبیا و پیامبران الهی است. انبیا طبق قاعده لطف از جانب خداوند انتخاب می‌شوند و برای هدایت بشر می‌آیند.

ویژگی‌های مشترک پیامبران

نبوت عامه یعنی بحث درباره ویژگی‌هایی که به همه پیامبران مربوط است؛ از حضرت آدم (ع) تا خاتم پیامبران، حضرت محمد (ص). هر خصوصیتی که در همه پیامبران وجود داشته باشد، در بحث نبوت عامه بررسی می‌شود.

برای نمونه، همه پیامبران باید معصوم باشند، از انسان‌های زمان خود برتر باشند و همه کمالات را دارا باشند. فضائل اخلاقی را باید در کامل‌ترین مرتبه داشته باشند و هر پیامبر باید بهترین انسان زمان خود باشد. این ویژگی‌ها مربوط به همه انبیاست.

اما اگر درباره یک پیامبر خاص، مانند پیامبر اسلام (ص)، بحث کنیم، آن را نبوت خاصه می‌نامیم که در ادامه درباره آن سخن خواهیم گفت.

همه پیامبران با خداوند میثاق بسته‌اند. آنان امین خدا هستند و باید وحی الهی را دریافت کنند، آن را حفظ کنند و بدون تحریف و کم‌وزیاد، همان‌گونه که دریافت کرده‌اند، به مردم ابلاغ کنند. بنابراین پیامبران باید استعداد دریافت وحی را داشته باشند، در دریافت آن دچار خطا نشوند و در ابلاغ آن نیز امین باشند.

امیرالمؤمنین (ع) در این بخش از خطبه به همین نکته اشاره می‌فرمایند: خداوند از فرزندان حضرت آدم، پیامبران را برگزید و از آنان پیمان گرفت که وحی را دریافت کنند و رسالت الهی را به‌درستی به مردم برسانند.

این مطلب به آیه هفتم سوره احزاب نیز اشاره دارد:

﴿ وَإِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثَاقَهُمْ وَمِنْكَ وَمِنْ نُوحٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا ﴾

و هنگامی که از پیامبران پیمانشان را گرفتیم، و از تو و نوح و ابراهیم و موسی و عیسی بن مریم؛ و از آنان پیمانی استوار گرفتیم.

خداوند از همه پیامبران پیمان گرفته است؛ اما از پیامبران اولوالعزم، از جمله پیامبر اسلام (ص)، نوح، ابراهیم، موسی و عیسی بن مریم (ع)، پیمانی محکم‌تر و شدیدتر گرفته است.

زمان بعثت پیامبران

خداوند متعال پیامبران را زمانی می‌فرستد که مردم به انحراف کشیده شده‌اند. کار پیامبران نجات مردم از انحراف‌های اخلاقی، گناه، عبادت شیطان و حرکت در مسیر شیطان است.

شیطان مسیر را برای مردم اشتباه نشان می‌دهد و آنان را از راه حق منحرف می‌کند. امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمایند:

«لَمَّا بَدَّلَ أَكْثَرُ خَلْقِهِ عَهْدَ اللَّهِ إِلَيْهِمْ»

یعنی هنگامی که بیشتر مردم پیمان خود را با خدا تغییر دادند.

عهد خدا با مردم می‌تواند به دو معنا باشد: یکی همان پیمانی که در عالم ذر گرفته شده است و دیگری عهد فطرت. در روایت آمده است:

كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ

فطرت هر انسانی الهی است. فطرت انسان، حرکت به سوی حق، شناخت خوبی‌ها و حرکت در مسیر درست است. این پیمانی است که خداوند بر اساس فطرت با انسان بسته است؛ چه بگوییم در عالم ذر این پیمان گرفته شده و چه بگوییم این عهد با خلقت انسان و قرار دادن فطرت الهی در وجود او شکل گرفته است.

وقتی بیشتر مردم فطرت خود را تغییر می‌دهند، پیامبران می‌آیند تا آن فطرت را به آنان یادآوری کنند. مردم در اثر انحراف، عهد خود را با خدا فراموش می‌کنند، برای خدا شریک قرار می‌دهند، شیطان آنان را از معرفت خداوند منحرف می‌کند و از عبادت خدا بازمی‌مانند. در چنین شرایطی خداوند متعال پیامبران را مبعوث می‌کند.

وظایف پیامبران

بازگرداندن مردم به فطرت

اولین وظیفه پیامبران این است که مردم را به پیمان فطرت بازگردانند:

«لِيَسْتَأْدُوهُمْ مِيثَاقَ فِطْرَتِهِ»

پیامبران از مردم می‌خواهند به فطرت خود بازگردند و پیمانی را که خداوند بر اساس فطرت با آنان بسته است، ادا کنند. خداوند به انسان عقل داده و فطرت او را بر اساس خداشناسی و حرکت در مسیر حق قرار داده است. پیامبران مردم را به همین فطرت بازمی‌گردانند.

یادآوری نعمت‌های فراموش‌شده

دومین وظیفه پیامبران این است که نعمت‌های فراموش‌شده خداوند را به مردم یادآوری کنند:

«وَيُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ»

انسان بسیار فراموش‌کار است و دائماً نیاز به تذکر دارد. خداوند نعمت‌های فراوانی به انسان داده است؛ نعمت‌هایی که قابل شمارش نیستند. انسان باید به اطراف خود و به وجود خویش نگاه کند. در وجود انسان میلیاردها نعمت وجود دارد که نمی‌توان همه آنها را شمرد.

این نعمت‌ها شامل نعمت‌های ظاهری و مادی، نعمت‌های معنوی، نعمت‌های جسمی و روحی است. خداوند نعمت تنفس، توانایی‌های جسمی و نعمت‌های معنوی را به انسان داده است؛ اما انسان آنها را فراموش می‌کند. پیامبران دائماً این نعمت‌ها را به انسان یادآوری می‌کنند.

قرآن کریم می‌فرماید:

﴿ وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَىٰ تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ ﴾

ابلاغ پیام الهی

وظیفه دیگر پیامبران این است که با ابلاغ پیام الهی، بر مردم احتجاج کنند:

«وَيَحْتَجُّوا عَلَيْهِمْ بِالتَّبْلِيغِ»

پیامبران پیام الهی را که از راه وحی دریافت کرده‌اند، به مردم می‌رسانند و از آنان می‌خواهند به آن عمل کنند. آنان به مردم احتجاج می‌کنند که چرا به پیمان خود با خدا عمل نکردید و چرا از دستور الهی پیروی نکردید.

البته بحث وحی، حقیقت وحی و چگونگی آن، بحث مفصلی است؛ اینکه وحی نوعی الهام غیبی است یا از طریق فرشتگان صورت می‌گیرد، و نیز انواع و اقسام وحی، باید در جای خود بررسی شود. در قرآن کریم نیز از وحی و اقسام آن سخن گفته شده است.

یکی از وظایف پیامبران همین است که پیام الهی را به مردم برسانند و بر اساس آن، بر آنان احتجاج کنند.

برانگیختن گنجینه‌های عقل

وظیفه چهارم پیامبران این است که گنجینه‌های عقل انسان‌ها را برانگیزند:

وَيُثِيرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ

«دفائن» یعنی گنجینه‌ها. عقل انسان سرشار از گنجینه است و همان‌گونه که گنج را باید استخراج کرد، گنجینه‌های موجود در فکر و عقل انسان‌ها نیز باید استخراج و زنده شود. پیامبران به مردم می‌آموزند که چگونه از عقل خود استفاده کنند.

اگر انسان از عقل، اندیشه و فکر خود درست استفاده کند، به بهترین دانش‌ها و علوم دست می‌یابد؛ اما متأسفانه انسان به دلیل غفلت و استفاده نکردن صحیح از عقل، بسیاری از این ذخایر را از دست می‌دهد. پیامبران می‌آیند و به انسان‌ها یاد می‌دهند که خداوند بزرگ‌ترین نعمت، یعنی عقل، را در اختیار آنان قرار داده است و باید از گنجینه‌های آن استفاده کنند.

آنچه در عقل انسان‌ها دفن شده است، اگر انسان غافل باشد، همچنان دفن باقی می‌ماند. پیامبران این گنجینه‌های دفن‌شده را استخراج می‌کنند و راه استفاده از آن‌ها را به مردم می‌آموزند.

نشان دادن آیات قدرت الهی

وظیفه پنجم پیامبران این است که نشانه‌های قدرت خداوند را به مردم نشان دهند:

وَيَرَوْهُمْ آيَاتِ الْمَقْدِرَةِ

«یَرَوْهُمْ» یعنی به آنان نشان می‌دهند و «آیات المقدرة» یعنی نشانه‌های قدرت خداوند. امیرالمؤمنین (ع) برخی از این نشانه‌ها را بیان می‌کنند.

مِنْ سَقْفٍ فَوْقَهُمْ مَرْفُوعٍ

یکی از نشانه‌های قدرت خداوند، آسمان است؛ سقفی با این عظمت که بالای سر همه انسان‌ها برافراشته شده است.

وَمِهَادٍ تَحْتَهُمْ مَوْضُوعٍ

نشانه دیگر، زمینی است که خداوند زیر پای انسان‌ها قرار داده و آنان بر روی آن راه می‌روند. خداوند می‌فرماید:

﴿ أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَادًا ﴾

آیا زمین را گهواره قرار ندادیم؟

«مهد» به معنای گهواره است. زمین در حرکت است، اما حرکت آن به گونه‌ای است که انسان هیچ ناراحتی‌ای احساس نمی‌کند؛ مانند گهواره کودک که در حرکت است، اما حرکتش موجب ناراحتی کودک نیست، بلکه سبب آرامش اوست. زمین نیز در حرکت است، ولی انسان در عین حرکت زمین احساس آرامش می‌کند. پس زمین، مهد و گهواره انسان است.

وَمَعَايِشَ تُحْيِيهِمْ

نشانه دیگر، وسایل زندگی و روزی‌هایی است که حیات انسان به آن‌ها بستگی دارد. انسان‌ها با آب، هوا، خوراک و دیگر ابزار زندگی ادامه حیات می‌دهند. همه این‌ها را خداوند قرار داده است: آسمان، زمین، آب، خوراکی‌ها و انواع حیواناتی که انسان برای زندگی از آن‌ها استفاده می‌کند. همه این‌ها رزق خداوند است.

انسان این نعمت‌ها را فراموش می‌کند و وقتی آن‌ها را فراموش کرد، وارد مسیر انحرافی می‌شود. یکی از وظایف پیامبران این است که نشانه‌های قدرت خداوند را به مردم یادآوری کنند؛ از آسمان و زمین گرفته تا وسایل زندگی و معیشتی که حیات انسان به آن‌ها وابسته است.

وَآجَالٍ تُفْنِيهِمْ

پیامبران اجل‌هایی را که به سراغ همه انسان‌ها می‌آید، به آنان یادآوری می‌کنند؛ اینکه زندگی دنیا موقت است و همه انسان‌ها سرانجام از این دنیا خواهند رفت. این دنیا جای ماندن نیست و همه انسان‌ها فناپذیرند.

وَأَوْصَابٍ تُهَرِّمُهُمْ

همچنین سختی‌ها و ناگواری‌هایی را که موجب پیری و فرسودگی انسان می‌شود، به آنان یادآوری می‌کنند. ای انسان‌ها، کارهایی که انجام می‌دهید و سختی‌هایی که با آن‌ها روبه‌رو می‌شوید، موجب پیری و فرسودگی شما می‌شود.

وَأَحْدَاثٍ تَتَابَعُ عَلَيْهِمْ

حوادث گوناگونی نیز پی‌درپی به سراغ انسان‌ها می‌آید. پیامبران آسمان، زمین، نعمت‌ها، اجل‌ها، سختی‌ها و حوادث زندگی را به مردم نشان می‌دهند و همه این امور را به آنان یادآوری می‌کنند.

بنابراین، امیرالمؤمنین (ع) در این بخش به پنج وظیفه مهم پیامبران اشاره کرده‌اند:

1. یادآوری پیمان فطری خداوند به مردم؛
2. احتجاج و اقامه حجت بر مردم از راه ابلاغ پیام الهی؛
3. برانگیختن گنجینه‌های عقل؛
4. نشان دادن نشانه‌های قدرت خداوند؛
5. یادآوری نعمت‌ها، اجل‌ها، سختی‌ها و حوادث زندگی.

استمرار حجت‌های الهی

پیامبران یک یا دو نفر نبوده‌اند، بلکه تعداد آنان بسیار بوده است. خداوند هیچ‌گاه بندگان و مخلوقات خود را بدون حجت رها نکرده است:

وَلَمْ يُخْلِ اللَّهُ سُبْحَانَهُ خَلْقَهُ مِنْ نَبِيٍّ مُرْسَلٍ، أَوْ كِتَابٍ مُنَزَّلٍ، أَوْ حُجَّةٍ لَازِمَةٍ، أَوْ مَحَجَّةٍ قَائِمَةٍ

خداوند متعال بندگانش را هیچ‌گاه بدون یکی از این چهار چیز رها نکرده است: پیامبری فرستاده‌شده، کتابی نازل‌شده، حجتی لازم و راه و روش استواری که باید از آن پیروی شود.

در میان بندگان خدا همیشه یا پیامبری فرستاده‌شده وجود داشته، یا کتابی آسمانی در اختیار آنان بوده، یا حجتی وجود داشته است که باید از او پیروی کنند. «حجت لازمه» شامل اوصیای پیامبران و ائمه (علیهم‌السلام) می‌شود. حجت خدا یا پیامبران الهی هستند یا اوصیای آنان.

«محجة قائمه» نیز به معنای روش و سیره استوار است؛ یعنی راه و روش عملی پیامبران و معصومان (علیهم‌السلام). در فقه و اصول، یکی از ادله‌ای که بزرگان به آن استناد می‌کنند، عمل پیامبران و ائمه (علیهم‌السلام) است. گفتار آنان یک دلیل است و رفتار و تقریر آنان نیز دلیل دیگری است. این سیره عملی، همان «محجة قائمه» است.

بنابراین، زمین هیچ‌گاه از حجت خدا خالی نیست. خداوند همیشه در زمین حجتی دارد. در زمان ما نیز آخرین حجت الهی، وجود مقدس امام عصر (سلام‌الله‌علیه) است. هیچ‌گاه زمین از حجت خالی نبوده و تا زمانی که بشر بر روی زمین زندگی می‌کند، انبیا، اوصیا، کتاب‌های آسمانی و سیره و راه استوار الهی وجود خواهد داشت.

تلاش پیامبران در راه هدایت مردم

پیامبران، با وجود کمی تعداد، در انجام وظیفه خود کوتاهی نمی‌کردند:

رُسُلٌ لَا تُقَصِّرُ بِهِمْ قِلَّةُ عَدَدِهِمْ، وَلَا كَثْرَةُ الْمُكَذِّبِينَ لَهُمْ

کم بودن تعداد پیامبران به معنای کوتاهی آنان نیست. آنان بیشترین تلاش و توان خود را در راه هدایت مردم به کار می‌بردند و هیچ‌گونه قصور و تقصیری در راهنمایی مردم نداشتند.

پیامبران، با اینکه دشمنان فراوانی داشتند، سخت‌ترین و بیشترین تلاش‌ها را انجام می‌دادند. کمی تعداد آنان موجب کم‌کاری یا کوتاهی‌شان نمی‌شد. همچنین تکذیب‌کنندگان آنان بسیار بودند و در طول تاریخ، همواره پیروان پیامبران در اقلیت بوده‌اند؛ اما این مسئله نیز موجب نمی‌شد پیامبران از وظیفه خود دست بردارند.

حضرت نوح (ع) بیش از نهصد سال تلاش کرد، اما افراد بسیار اندکی به او ایمان آوردند. بیشتر مردم مسیر او را نپذیرفتند و او را تکذیب کردند، ولی این تکذیب‌ها سبب نشد حضرت نوح (ع) دست از وظیفه الهی خود بردارد. پیامبران وظیفه خود را انجام می‌دادند و در این راه هیچ‌گونه کوتاهی نمی‌کردند.

راه‌های شناخت پیامبران

یکی از مباحث اعتقادی، شناخت پیامبران و راه تشخیص آنان است. یکی از راه‌های شناخت پیامبران این است که هر پیامبری که می‌آید، پیامبران پس از خود را معرفی می‌کند و درباره آنان خبر می‌دهد. همچنین اخبار پیامبران بعدی در کتاب‌های پیامبران پیشین آمده است.

هر پیامبری نیز هنگامی که می‌خواهد از دنیا برود، مردم را گرد می‌آورد و ودایع و امانت‌های نبوت را به جانشین خود می‌سپارد و درباره جریان‌های پس از خود و پیامبران آینده خبر می‌دهد. برای نمونه، در روایت آمده است که حضرت آدم (ع) پس از سال‌های طولانی زندگی، هنگام رحلت، ودایع نبوت را به جانشین خود سپرد و درباره کسانی که پس از او می‌آیند، مطالبی را بیان کرد.

پس یکی از نشانه‌های شناخت پیامبر این است که نشانه‌های آمدن او در کتاب‌های پیامبران پیشین وجود داشته باشد. هنگامی که وجود مقدس پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص)، مبعوث شدند، نشانه‌های ایشان در کتاب‌های پیشین، از جمله تورات و انجیل، آمده بود. در این کتاب‌ها حتی ویژگی‌های ظاهری پیامبر (ص) نیز بیان شده بود؛ به‌گونه‌ای که قرآن کریم می‌فرماید آنان پیامبر را همان‌گونه می‌شناختند که فرزندان خود را می‌شناختند.

از سوی دیگر، هر پیامبری که می‌آید، پیامبران پیشین را نیز معرفی می‌کند و از آنان خبر می‌دهد. پیامبر اسلام (ص) از همه پیامبران پیش از خود، مانند حضرت نوح، حضرت موسی و حضرت عیسی (علیهم‌السلام)، خبر داده است. این معرفی پیامبران پیشین و بشارت به پیامبران آینده، خود نشانه‌ای از صدق آنان است.

استمرار پیامبران در طول تاریخ

پیامبران در طول نسل‌ها و قرن‌ها یکی پس از دیگری آمدند:

مِنْ سَابِقٍ سُمِّيَ لَهُ مَنْ بَعْدَهُ، أَوْ غَابِرٍ عَرَّفَهُ مَنْ قَبْلَهُ، عَلَى ذَلِكَ نَسَلَتِ الْقُرُونُ، وَمَضَتِ الدُّهُورُ، وَسَلَفَتِ الْآبَاءُ، وَخَلَفَتِ الْأَبْنَاءُ

پیامبران نسل به نسل و قرن به قرن آمدند. روزگارها گذشت، پدران یکی پس از دیگری از دنیا رفتند و فرزندان جای آنان را گرفتند. پیامبران نیز یکی پس از دیگری آمدند و رفتند تا این سلسله به پیامبر بزرگوار اسلام، حضرت محمد (ص)، رسید.

این، توضیحی اجمالی درباره نبوت عامه بود. خداوند متعال برای هدایت بشر حجتی ظاهری قرار داده است و این حجت‌ها همان پیامبرانی هستند که پی‌درپی آمدند و رفتند تا به آخرین پیامبر، حضرت محمد (ص)، رسیدند.

بحث نبوت خاصه و مباحث مربوط به پیامبر اسلام (ص) را، ان‌شاءالله، در جلسه آینده دنبال خواهیم کرد.

صلّی الله علی محمد و آل محمد.

اللهم صلّ علی محمد و آل محمد.